Rodzaje Rachunków I Depozytów Bankowych
Osoby prawne i fizyczne mogą otwierać rachunki bankowe w wybranym banku. Umowa o otwarcie rachunku bankowego ma charakter cywilnoprawny, a umawiające się strony są równorzędnymi partnerami. Cywilnoprawny charakter umowy podkreśla swoboda wyboru banku, w którym klient może otworzyć rachunek. W umowie rachunku bankowego bank zobowiązuje się do przechowywania środków pieniężnych posiadacza rachunku oraz do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Jednostki gospodarcze dokonują za pośrednictwem banków rozmaitych operacji rozliczeniowych, korzystają z kredytów, deponują lokaty terminowe, gromadzą fundusze o różnym przeznaczeniu i w związku z tym mają z reguły więcej niż jeden rachunek bankowy. Rachunki bankowe mają różny charakter ze względu na ich przeznaczenie i treść ekonomiczną ewidencjonowanych na nich operacji.
Instytucję rachunku bankowego regulują przepisy KC i prawa bankowego. Na ich podstawie opracowano w poszczególnych bankach wewnętrzne regulaminy, określające szczegółowo stosunki między klientami a bankiem, dotyczące prowadzenia rachunków bankowych. Regulaminy mogą różnić się w szczegółach pomiędzy różnymi bankami, ale uregulowane ustawowo zasady ogólne są identyczne we wszystkich bankach. Bank ma obowiązek zapoznania klienta z regulaminem przed zawarciem umowy rachunku bankowego.
Stosownie do nowego prawa bankowego, od 1998 r. umowa rachunku bankowego powinna określać:
- Strony umowy
- Rodzaj otwieranego rachunku
- Walutę, w jakiej rachunek jest prowadzony
- Czas na jaki rachunek został otwarty
- Wysokość oprocentowania i warunki jego zmiany
- Sposób dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku
- Termin wypłaty lub kapitalizacji odsetek
- Terminy realizacji zleceń posiadacza rachunku
- Zakres odpowiedzialności banku za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pieniężnych oraz wysokość odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku
- Tryb i warunki dokonywania zmian umowy
- Sposób i termin wypowiedzenia lub rozwiązania umowy
- Zasady rozwiązywania umowy w razie niedokonywania na rachunku żadnych obrotów
Zgodnie z polskim prawem bankowym, w celu przechowywania środków pieniężnych i przeprowadzania rozliczeń związanych z działalnością gospodarczą banki prowadzą rachunki bieżące, pomocnicze, lokat terminowych oraz oszczędnościowe. Ponadto klient może mieć wydzielone rachunki (np. dla rozliczeń zagranicznych czy kredytów). Zawierając umowę oddział banku może zastrzec obowiązek zawiadamiania go o otwarciu przez klienta rachunku pomocniczego w innym banku.
RACHUNKI
Rachunki bieżące – mają podstawowe znaczenie dla jednostek gospodarczych. Wpływają na nie należności od odbiorców za sprzedawane towary i świadczone usługi, podejmowane są z nich środki na wypłatę wynagrodzeń, pokrywane zobowiązania wobec dostawców, podatki, opłaty itp. Umowa rachunku bankowego może przewidywać wyodrębnienie na rachunku bieżącym środków pieniężnych przeznaczonych na określone cele, a także przeprowadzanie rozliczeń w tym zakresie.
Rachunek pomocniczy – służy do przeprowadzania przez jego posiadacza rozliczeń w innych bankach. Operacje dokonywane za pośrednictwem tego rachunku zazwyczaj ograniczają się do ściśle określonych celów, co jednak nie jest regułą. Otwarcie rachunku pomocniczego nie wymaga zgody banku prowadzącego rachunek bieżący jednostki gospodarczej.
Rachunki lokat terminowych – służą do przechowywania środków pieniężnych przez okres wynikający z umowy zawartej z bankiem (np. kilkumiesięczny, kilkuletni). Korzystają z nich zazwyczaj przedsiębiorstwa obywające się bez pomocy kredytowej, lokując na nich wolne środki pieniężne. Zachęca je do tego wyższe oprocentowanie tych rachunków niż rachunków bieżących.
Rachunki oszczędnościowe (wkłady oszczędnościowe) – są prowadzone dla osób fizycznych. Mogą one być również prowadzone dla szkolnych kas oszczędności i pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych. Rachunki te nie mogą być wykorzystywane do prowadzenia rozliczeń związanych z działalnością gospodarczą. Dowodem zawarcia umowy rachunku oszczędnościowego może być książeczka oszczędnościowa lub inny dokument, który jest zawsze wystawiany jako dokument imienny. Przy tym w nazwie dokumentu powinien być użyty w odpowiednim przypadku wyraz „oszczędnościowy”. Bank może zamknąć rachunek oszczędnościowy, jeżeli w ciągu 5 lat nie dokonano na nim żadnych zapisów, poza okresowym dopisywaniem odsetek, a jego stan nie przekracza minimalnej kwoty ustalonej w umowie. Utrata (zgubienie) dowodu zawarcia umowy lub czeku powinna być zgłoszona bankowi przez klienta.
1. Rodzaje
- r-k bieżący – służy do gromadzenia śr., pieniężnych i przeprowadzania rozliczeń związanych i działalnością gosp.
- R-k pomocniczy – służy do przeprowadzenia określonych operacji lub rozliczeń w innych bankach.
- R-k lokat terminowych – służy do przechowywania czasowo wolnych środków
DEPOZYTY
Przykładem konkurencji o pozyskiwanie depozytów są różne rodzaje rachunków bankowych oferowanych przez banki. Są one przystosowane do potrzeb klientów, a sposoby obliczania i kapitalizowania odsetek wykorzystuje się do zwiększenia konkurencyjności.
Rachunek skonsolidowany (inaczej: koncentryczny lub zintegrowany) – jest przystosowany do potrzeb organizacji gospodarczych o rozbudowanej sieci placówek. Jest on rachunkiem zbiorczym, na który automatycznie przelewane są środki z rachunków wszystkich placówek, co umożliwia pełne wykorzystanie wpływów z danego dnia; możliwe jest utrzymywanie na tych rachunkach środków w granicach określonych limitów. Z kolei z rachunku skonsolidowanego możliwe jest zasilanie poszczególnych rachunków do ustalonego poziomu.
Innym produktem bankowym są depozyty automatyczne, polegające na tym, że po przekroczeniu określonego salda rachunku bieżącego, bank automatycznie otwiera depozyt terminowy.
Rachunki z wypowiedzeniem nazywane są też rachunkami call, gromadzą np. depozyty z możliwością wycofania środków za wypowiedzeniem 48-godzinnym. Warunki umów mogą być różne, a dotyczą minimalnej wielkości depozytu i wysokości oprocentowania, które jednak zawsze jest wyższe od oprocentowania rachunków a vista. Wiele banków stosuje przy tym oprocentowanie progresywne. W tzw. lokatach dynamicznych oprocentowanie rośnie wraz z długością okresu utrzymywania lokaty. Lokatę można wycofać po upływie dowolnego czasu i zachować oprocentowanie proporcjonalne do okresu utrzymywania lokaty. (Np. Stopa procentowa może wzrastać co 14 lub 30 dni, a w przypadku wycofania depozytu stosuje się odpowiednie oprocentowanie dla całego okresu utrzymania depozytu).
Banki otwierają rachunki bankowe także jednostkom budżetowym: obsługę budżetu państwa prowadzi NBP i inne banki. Polega ona na gromadzeniu, przekazywaniu i wydatkowaniu publicznych środków pieniężnych na zlecenie jednostek wykonujących budżet. W ramach obsługi budżetu państwa prowadzone są, na podstawie umowy rachunku bankowego, różne rachunki bankowe: najliczniej występują rachunki bieżące zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych.
Rachunki bankowe są numerowane jednolicie, a każdy rachunek ma numer składający się z:
- numeru (symbolu) oddziału banku
- numeru porządkowego rachunku klienta
- numeru konta syntetycznego oraz numeru subkonta
Od 1994 r. jednostki gospodarcze mają obowiązek posiadania rachunku bankowego i przeprowadzania za jego pośrednictwem określonych co do wysokości rozliczeń w formie bezgotówkowej.
Otwarcie rachunku następuje po złożeniu wniosku. Do wniosku dołącza kartę wzorów podpisów.
Zamknięcie rachunku następuje na wniosek posiadacza rachunku, decyzji sądu lub z inicjatywy banku.
Są dyspozycje gotówkowe (wpłata, polecenie wypłaty) i bezgotówkowe – uznaniowe (wpływy na rachunek) lub obciążeniowe (wypłaty bezgotówkowe)
Osoby fizyczne mogą otwierać w bankach rachunki czekowe (np. osoby wykonujące wolne zawody) oraz rachunki oszczędnościowo rozliczeniowe (konta osobiste).
DEPOZYTY
Określenie
Depozyt bankowy jest to ogólna nazwa inwestycji finansowej, polegającej na
powierzeniu środków finansowych bankowi przez inwestora (zwanego
depozytariuszem) na pewien okres. Istnieją równoważne lub prawie
równoważne określenia depozytu bankowego - lokata bankowa, wkład
oszczędnościowy, rachunek bankowy. Depozyt bankowy można traktować jako
udzielenie kredytu bankowi przez depozytariusza. Depozyt bankowy jest zatem
instrumentem wierzycielskim. Najważniejszym rodzajem depozytu bankowego (z
punktu widzenia inwestora) jest wkład oszczędnościowy. Polega on na zawarciu
umowy między depozytariuszem (wkładcą) i bankiem, przy czym bank ma obowiązek
płacenia odsetek od wpłaconych środków na warunkach wynikających z umowy.
Najważniejszymi cechami wkładu oszczędnościowego są:
- Okres umowy. Jest to okres, na który depozytariusz powierza środki bankowi. Wyróżnia się wkłady terminowe (na przykład 3 miesiące, 6 miesięcy, rok) oraz wkłady a vista, w przypadku których umowa zawarta jest na czas nie oznaczony. Przy wkładach terminowych po upływie okresu umowy z reguły jest ona automatycznie przedłużana na następny okres, jeśli depozytariusz nie wyda bankowi innej dyspozycji.
- Oprocentowanie. Jest to stopa procentowa, określająca odsetki od wkładu, które otrzymuje depozytariusz. Z jednej strony determinuje ona stopę dochodu depozytariusza. Z drugiej strony określa ona cenę kredytu, jaki depozytariusz udziela bankowi. Stopa ta podawana jest w skali rocznej.
Wielkość odsetek zależy od liczby dni, na które zawarta jest umowa z bankiem. Szczegóły mogą się różnić dla różnych banków i w celu dokładnego obliczenia wielkości odsetek należy sprawdzić zasady naliczania odsetek stosowane przez dany bank.
- Okres kapitalizacji. Jest to okres, po upływie którego narosłe odsetki doliczane są do depozytu, a zatem podlegają oprocentowaniu, co oczywiście zwiększa dochód. Zasadniczo wkłady kapitalizowane są po upływie okresu umowy, teoretycznie mogą być kapitalizowane w trakcie trwania umowy. Depozyt półroczny, kapitalizowany po okresie umowy, który jest odnowiony na następne pół roku, może być traktowany jako depozyt roczny z okresem kapitalizacji równym pół roku.
- Stałe bądź zmienne oprocentowanie. Dla niektórych depozytów oprocentowanie jest stałe w okresie umowy, dla innych bank może je zmienić.
- Naliczanie odsetek w przypadku niedotrzymania terminu umowy przez depozytariusza. Ta cecha jest istotna, gdy depozytariusz z pewnych powodów musi zerwać umowę dotyczącą wkładu terminowego przed upływem jej okresu. Zazwyczaj ponosi się konsekwencje w postaci zmniejszenia odsetek bądź ich nieotrzymania. Ogólny wzór na obliczanie wartości końcowej depozytu:
FV=PV(1 +r1/m1)(1 +r2/m2)...(1
+rn/mn) gdzie:
FV - wartość końcowa depozytu,
PV - wartość początkowa depozytu,
r - stopa procentowa w i-tym okresie posiadania depozytu,
m - wskazuje, ile razy i-ty okres posiadania depozytu mieści się w roku, np.
jeśli tym okresem jest kwartał, wówczas wartość ta wynosi 4.
Inne rodzaje depozytów bankowych
Innymi rodzajami depozytów bankowych są:
- Bon lokacyjny - mający z reguły charakter lokaty terminowej w postaci bonu na okaziciela.
- Lokata dynamiczna - wkład terminowy, który jednak może być wycofany przed upływem okresu umowy, z zachowaniem proporcjonalnych odsetek.
- Lokata rentierska - wkład długoterminowy, który nie może być wycofany przed upływem ustalonego okresu, ale odsetki z niego mogą być wypłacane w znacznie krótszych okresach (np. kwartalnych).
Formami depozytów są również:
- Rachunek bankowy - służy do gromadzenia środków oraz do przeprowadzania rozliczeń.
- Rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy - specyficzny rachunek bankowy, na który okresowo przekazywane są środki pieniężne i z którego przekazywane są płatności regulujące okresowe należności.
Określenie dochodu przy depozycie
Stopa dochodu z inwestycji we wkład oszczędnościowy zależy od:
- oprocentowania depozytu (im wyższe oprocentowanie, tym wyższa stopa dochodu);
- okresu kapitalizacji (im krótszy okres kapitalizacji, tzn. im częściej kapitalizowany jest depozyt, tym wyższa stopa dochodu).
Stopą dochodu przy depozytach jest tzw. efektywna stopa procentowa. Uwzględnia ona powyższe dwa czynniki. Przeanalizujmy inwestycję w depozyt roczny o stałym oprocentowaniu wynoszącym 20% i okresie kapitalizacji wynoszącym pół roku (a zatem oprocentowanie depozytu w skali pół roku wynosi 10%). Wartość początkowa wniesiona przez inwestora wynosi 100 PLN.
Oto kształtowanie się wartości inwestycji:
- po pół roku: 100 PLN (kapitał) + 10 PLN (odsetki) = 110 PLN;
- po roku: 110 PLN (kapitał) + 11 PLN (odsetki) = 121 PLN.
Ponieważ wartość początkowa wynosiła 100 PLN, a wartość
końcowa (po roku) wynosi 121 PLN, stopa dochodu wynosi 21%. Jest ona wyższa niż
oprocentowanie, gdyż okres kapitalizacji jest krótszy niż rok. Tak obliczona
stopa dochodu nazywa się efektywną stopą procentową.
Efektywna stopa oprocentowania może być również
obliczona według wzoru: re=(1 +r/m)m-1
gdzie:
re - efektywna stopa procentowa,
r - nominalna stopa procentowa (oprocentowanie depozytu),
m - liczba kapitalizacji w ciągu roku
Wpływ kapitalizacji na zwiększanie stopy dochodu jest tym większy, im wyższe jest oprocentowanie depozytu.
Ryzyko przy inwestowaniu w depozyty bankowe
Najważniejszym rodzajem ryzyka, które występuje przy inwestowaniu w depozyty
bankowe, jest ryzyko niedotrzymania warunków. Pojawia się ono wtedy, gdy
jest zagrożenie, że bank nie będzie płacić odsetek od wkładu lub (co gorsza)
nie zwróci środków finansowych zainwestowanych w depozyt. Ryzyko niedotrzymania
w dużym stopniu zdeterminowane jest wiarygodnością banku, w którym jest
depozyt. Banki z gwarancjami Skarbu Państwa są wiarygodne, tzn. ryzyko
niedotrzymania warunków jest zerowe. Zwykle małe, prywatne, nowo powstałe banki
powinny być traktowane jako mniej wiarygodne i tam ryzyko niedotrzymania
warunków może być duże.
Im większe ryzyko niedotrzymania warunków stwarza bank, tym wyższe
oprocentowanie depozytów powinien oferować