Gwarancje Bankowe
Są szczególnym rodzajem operacji czynnych, nie będących formą kredytowania, lecz zapewniających zapłatę lub wywiązanie się z zobowiązań. Znajdują zastosowanie w obrotach krajowych I zagranicznych. Do gwarancji bankowych stosuje się odpowiednie przepisy KC, a zobowiązanie banku ma zawsze charakter pieniężny. Udzielanie gwarancji bankowej ma z reguły formę pisemną.
Gwarancja bankowa jest samodzielnym zobowiązaniem banku, podejmowanym na zlecenie klienta. Bank oświadcza, że zgodnie z jej treścią zaspokoi przyjmującego gwarancję beneficjenta, jeżeli zleceniodawca nie wywiąże sie wobec niego z umownych zobowiązań. Gwarancja ma więc na celu dodatkowe zapewnienie jej beneficjentowi wykonania umowy przez kontrahenta. Jeśli umowa nie zostanie wykonana, to bank wypłaca beneficjentom określoną kwotę pieniędzy. Gwarancja jest niezależnym zobowiązaniem banku I nie może być odwołana, chyba, że przewidziano to w jej treści.
Stronami gwarancji bankowej są:
1. zleceniodawca, na którego polecenie bank gwarantujący wystawia gwarancję
2. beneficjent gwarancji, na którego rzecz wystawiana jest gwarancja
3. bank udzielający gwarancji
Treść gwarancji powinna zawierać nazwę zleceniodawcy I jego banku oraz beneficjenta gwarancji, wysokość kwoty gwarancyjnej, termin obowiązywania gwarancji oraz inne uprawnienia wynikające z danej gwarancji. Ponadto do zlecenia udzielenia gwarancji należy dołączyć: umowę określającą wierzytelność podlegającą zabezpieczeniu gwarancją, a także informacje niezbędne dla oceny zdolności kredytowej zleceniodawcy oraz proponowane formy zabezpieczenia ewentualnych wierzytelności banku w przypadku zrealizowania gwarancji przez jej beneficjenta. Gwarancja ma formę oświadczenia banku kierowanego do beneficjenta gwarancji, które zawiera zobowiązanie banku do określonego świadczenia na wypadek niewykonania przez zleceniodawcę wyszczególnionych w niej warunków. Banki są zobowiązane do prowadzenia ewidencji otrzymanych zleceń gwarancji I udzielonychgwarancji, a także wydanych klientom zapewnień udzielenia gwarancji. Wymienione dokumenty powinny być podpisywane przez osoby upoważnione do składania w imieniu banku oświadczeń majątkowych.
Treść gwarancji powinna także zawierać informacje o transakcji, w związku z którą udziela się gwarancji (np. Umowy o kredyt czy umowy kupna-sprzedaży) oraz dokładne określenie przedmiotu gwarancji, wysokości zobowiązania banku gwarantującego, a także terminu ważności gwarancji. Po upływie terminu gwarancji bank nie uwzględnia roszczeń zgłaszanych przez jej beneficjenta. Zobowiązanie gwaranta (banku) staje się wymagalne, gdy zleceniodawca nie wywiąże się z zobowiązania objętego gwarancją, np. Nie spłaci zaciągniętego kredytu czy nie uiści zapłaty za nabyty towar. Beneficjent gwarancji chcąc ją zrealizować I otrzymać zapłatę, powinien zwrócić się do banku gwarantującego, stwierdzając pisemnie, że zleceniodawca gwarancji nie wywiązał się z umowy objętej gwarancją.
Banki mogą udzielać gwarancji z tytułu różnego rodzaju zobowiązań. W obrotach krajowych najczęściej znajdują zastosowanie bankowe gwarancje spłaty kredytu lub zapłaty za zakupione towary (usługi), gwarancje przetargowe, a ostatnio gwarancje zapłaty cła.
Gwarancja zabezpieczająca spłatę kredytu jest pisemnym zobowiązaniem banku do spłacenia kredytu oraz przypadających odsetek, gdyby zleceniodawca, na którego zlecenie wystawiono gwarancję, nie wywiązał się wobec innego banku z umowy kredytowej. Gwarancja będąc zobowiązaniem abstrakcyjnym, jest niezależna od umowy kredytowej zawieranej przez zleceniodawcę gwarancji z innym bankiem. Jednak postanowienia umowne mogą obowiązywać podmioty stosunku gwarancji bankowej, jeśli zostały ujęte w jej treści. Gwarancje spłaty kredytu są płatne na pierwsze żądanie banku-kredytodawcy (beneficjenta) stwierdzające, że kredytobiorca nie spłacił kredytu.
W gwarancji zabezpieczającej zapłatę za zakupione towary (usługi) bank zobowiązuje się bezwarunkowo I niezależnie od danej umowy kupna-sprzedaży do zapłacenia określonej kwoty, gdyby nabywca nie wywiązał się z umowy. Dokument którym banki udzielają gwarancji nazywa się listem gwarancyjnym. Jest on wysyłany przez bank do beneficjenta gwarancji.
Gwarancje przetargowe (wadialne), zastępują w przetargach wadium (kaucję), którego żąda otwierający przetarg. Oferent nie chcąc zamrozić w wadium środków pieniężnych, może w zamian proponować złożenie gwarancji bankowej. Podobny charakter ma gwarancja zapłaty cła. Polskie przepisy celne dopuszczają odroczenie zapłaty cła I przyjęcie od zobowiązanego bankowej gwarancji zapłaty cła. Gwarancja bankowa jest wówczas zobowiązaniem banku do uregulowania cła, gdyby importer nie wpłacił terminowo należności celnych. Beneficjentem gwarancji jest urząd celny, który dokonał warunkowej lub ostatecznej odprawy celnej.
Bank udzielający gwarancji pobiera od zleceniodawcy prowizję, której wysokość zależy od stopnia ponoszonego ryzyka. Często żąda on od zleceniodawcy dodatkowego zabezpieczenia udzielonej gwarancji. Przy wysokich kwotach gwarancji lub w transakcjach powiązanych z bankami zagranicznymi beneficjent może domagać się regwarancji, która polega na potwierdzeniu (regwarantowaniu przez inny bank) gwarancji udzielonej przez bank zleceniodawcy.
W operacjach zagranicznych, wiążących się na ogół z ryzykiem, kontrahenci chcąc się zabezpieczyć, często żądają gwarancji bankowych. Ze względu na przedmiot gwarancji, w obrotach z zagranicą najczęściej występują gwarancje:
a. przetargowe
b. należytego wykonania kontraktu
c. zwrotu zapłaty (np. Zwrotu zaliczki)
d. otwarcia akredytywy
e. zapłaty za dostawę towaru, wykonanie usługi
f. udzielenia awalu na wekslu
g. zapłaty z innych tytułów
W odniesieniu do pierwszych trzech rodzajów gwarancji, zwanych gwarancjami kontraktowymi, zostały wydane przez Międzynarodową Izbę Handlową w Paryżu “Jednolite reguły dotyczące gwarancji kontraktowych”. Znajdują one zastosowanie w przypadkach, gdy w treści wystawionej gwarancji stwierdza się, że gwarancja jest im poddana. Nie wyklucza to jednak możliwości unormowania w gwarancjach spraw w sposób odmienny.
Gwarancje otwarcia akredytywy zabezpieczają otwarcie na rzecz eksportera akredytywy, zapewniającej mu terminową zapłatę za określoną dostawę towaru. Podobnie gwarancje mogą zabezpiecać zapłatę dokumentów towarowych przesłanych do inkasa lub awalizowanie weksli przez bank gwarantujący porękę wekslową na tratach ciągnionych przez eksportera lub na wekslach własnych importera. Poza tym w obrotach zagranicznych można spotkać wiele innych gwarancji, mających na celu zabezpieczenie interesów stron.
List gwarancyjny (letter of guarantee) precyzuje warunki, od których uzależniona jest wypłata gwarancji, jej wysokość oraz okres ważności. Gwarancje mogą być odwołalne lub nieodwołalne, ale w obrotach zagranicznych gwarancje odwołalne spotyka się rzadko. Możliwość anulowania lub zmiany warunków gwarancji zmniejsza bowiem jej wartość dla zabezpieczenia wykonania zobowiązań. Rozróżnia się gwarancje bezwarunkowe lub uwarunkowane spełnieniem określonych warunków wymienionych w liście gwarancyjnym. Roszczenia zabezpieczone gwarancją bezwarunkową są płatne na pierwsze żądanie beneficjenta, bez badania przez bank gwarantujący zasadności roszczenia. Natomiast przy gwarancji uwarunkowanej ewentualna płatność może nastąpić po udokumentowaniu przez beneficjenta, że zaistniały warunki objęte listem gwarancyjnym. O zakresie zobowiązań gwaranta decydują przepisy prawa wskazanego w treści gwarancji, a jeżeli gwarancja nie zawiera postanowień tym przedmiocie, ma zastosowanie prawo kraju gwaranta. Po upływie terminu ważności gwarancji bank nie uwzględnia zgłoszonych roszczeń.
Operacja udzielenia gwarancji nie wymaga od banku zaangażowania własnych środków, lecz polega na przyjęciu ryzyka. Znajduje to odbicie w księgowości bankowej, gdzie udzielane gwarancje rejestruje się na kontach pozabilansowych. Banki udzielające wielu gwarancji na wysokie kwoty muszą się liczyć z ewentualnością wypłat na rzecz niektórych beneficjentów. Dlatego powinny one zabezpieczyć odpowiednie rezerwy płynne, co ogranicza ich swobodę w udzielaniu kredytów.
W polskiej praktyce bankowej gwarancje występowały dotychczas częściej w obrotach zagranicznych niż krajowych. Wydaje się, że szersze wykorzystanie gwarancji między krajowymi podmiotami gospodarczymi może się przyczynić do rozładowania zatorów w rozliczeniach pieniężnych, a także ułatwić stosunki gospodarcze między nie znającymi się kontrahentami.